Ο τοκετός είναι μία απόλυτα φυσική και φυσιολογική διαδικασία, η ολοκλήρωση του ταξιδιού προς τη μητρότητα και η μαγική στιγμή που σηματοδοτεί την έναρξη της ιδιαίτερης σχέσης μεταξύ μητέρας και παιδιού. Ο τρόπος τοκετού, η όλη διαδικασία και γενικότερα η εμπειρία της γέννας και ο βαθμός ικανοποίησης της μητέρας σε σχέση με αυτά που περίμενε, είναι εξαιρετικά σημαντικοί παράγοντες για την σχέση αυτή, αλλά και συχνά για την ψυχολογία της επιτόκου αργότερα ως μητέρα.
Είναι όμως γεγονός ότι ο τοκετός συνοδεύεται σπάνια από επιπλοκές, που μπορούν να επηρεάσουν την υγεία της μητέρας και του εμβρύου. Στις αρχές του προηγούμενου αιώνα οι τοκετοί πραγματοποιούνταν στο σπίτι κυρίως με την παρουσία μαίας και σπανιότατα με την παρουσία ιατρού και λόγω της υψηλής μητρικής θνησιμότητας (UK 1900 -1937: > 40/10.000 τοκετούς) και νεογνικής θνησιμότητας (UK 1900: 170/1.000 τοκετούς), υπήρξε επιτακτική ανάγκη να μεταφερθεί ο τοκετός σε νοσοκομειακό περιβάλλον και υπό ιατρική επίβλεψη και σε αρκετές χώρες οργανώθηκαν και διαδηλώσεις από γυναικείες οργανώσεις, για να πιέσουν προς αυτή την κατεύθυνση.
Σήμερα, 100 χρόνια μετά, και αφού επιτύχαμε θεαματική μείωση της μητρικής και περιγεννητικής νοσηρότητας και θνησιμότητας μεταφέροντας τον τοκετό σε εξειδικευμένες Μαιευτικές κλινικές με ανάλογη εξειδίκευση και των ιατρών, παρατηρείται το παράδοξο φαινόμενο να δημιουργείται ένα κίνημα επιστροφής του τοκετού στο σπίτι με σκοπό τη μείωση του ποσοστού των καισαρικών τομών, που έχουν αυξηθεί δραματικά παγκοσμίως.
Παρά δηλαδή την προάσπιση της υγείας της μητέρας και του νεογνού η ιατρικοποίηση της φυσιολογικής διαδιασίας του τοκετού οδήγησε στο γεγονός η Καισαρική τομή να χρησιμοποιείται πλέον με ένα συνεχώς αυξανόμενο και ανησυχητικό ρυθμό παγκοσμίως από 7% το 1990 και 12% το 2000 σε 21% των τοκετών το 2015. Σε μια σειρά 3 εργασιών που δημοσιεύτηκαν στο Lancet – Oct 2018 σε 106 από τις 169 χώρες, που συμμετείχαν παρατηρήθηκε ποσοστό καισαρικών >15% (επιθυμητό % WHO) και σε 15 χώρες ποσοστό > 40%, όπως Δομινικανή Δημοκρατία (58.1%), Βραζιλία (55.5%), Αίγυπτος (55.5%), Τουρκία (53.1%). Στο ΗΒ παρατηρήθηκε αύξηση ΚΤ από 19.7% το 2000 στο 26.2% το 2015.
Ενώ ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) τονίζει συνεχώς την ανάγκη για περιορισμό των μη απαραίτητων ιατρικών παρεμβάσεων κατά τη διάρκεια του τοκετού και τη μείωση του ποσοστού των τοκετών, που διενεργουνται με ΚΤ, στην Ελλάδα το ποσοστό των τοκετών με καισαρική τομή, σύμφωνα με στοιχεία που είχε δώσει στη Βουλή τον περασμένο Φεβρουάριο 2018 ο υπουργός Υγείας, ανέρχεται στο 58%. Την ίδια στιγμή, στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε) ο μέσος όρος των καισαρικών δεν ξεπερνάει το 30%. Μάλιστα το έτος 2015 (με μεμονωμένα στοιχεία – όχι το σύνολο των κλινικών) η Ελλάδα κατέγραψε αρνητικό ρεκόρ δεκαετίας με το ποσοστό των καισαρικών τομών να φθάνει στο 77%.
Έτσι μία προοδευτικά όλο και περισσότερο λανθασμένη μορφή άσκησης της μαιευτικής επιστήμης τα τελευταία χρόνια δημιούργησε δυστυχώς μία εξίσου λανθασμένη – κατά τη γνώμη μου – ακραία μορφή υποστήριξης του φυσικού τοκετού με το επιχείρημα ότι η διαδικασία του τοκετού θα πρέπει να επιστρέψει για μεγαλύτερη ασφάλεια στο σπίτι και σε χώρους εκτός νοσοκομείου!
Η άποψη αυτή παρότι εκφράζει τη μεγάλη μειοψηφία κερδίζει σταδιακά περισσότερους υποστηρικτές και στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην απογοήτευση πολλών γυναικών να επιτύχουν το φυσιολογικό τοκετό ή να έχουν στον τοκετό τους τις συνθήκες, που θα επιθυμούσαν ιδανικά. Το νέο αυτό κίνημα παρότι αποκτά σταδιακά περισσότερους οπαδούς διακυβεύει σημαντικά την ασφάλεια και την υγεία της μητέρας και του νεογνού.
Στη σύγχρονη εποχή με το επιχείρημα της υποστήριξης της φυσικής διαδικασίας του τοκετού, της αποφυγής ιατρικών παρεμβάσεων και της παροχής συνθηκών ηρεμίας σε ένα μη νοσοκομειακό περιβάλλον, επαγγελματίες υγείας και κυρίως μαίες προτρέπουν τις εγκύους να γεννήσουν σε χώρους εκτός νοσοκομείου, όπως στο σπίτι τους ή σε ειδικούς χώρους μαιών. Σε αυτό οδήγησε και σε μεγάλο βαθμό, όπως αναφέρθηκε, η λανθασμένη εφαρμογή της μαιευτικής επιστήμης, η έλλειψη εμπιστοσύνης στο μέσο ιατρό και η πεποίθηση ότι οι ενδείξεις για πρόκληση τοκετού και καισαρικής τομή χρησιμοποιούνται με λάθος τρόπο και εφαρμόζονται για την ευκολία του ιατρού.
Υπάρχουν πολλές έρευνες τα τελευταία χρόνια, που συγκρίνουν τα αποτελέσματα των τοκετών στο σπίτι με εκείνα στους τοκετούς στις κλινικές. Δυστυχώς όμως αποτελούν μη τυχαιοποιημένες περιβαλλοντικές έρευνες με μη εύκολα συγκρίσιμα αποτελέσματα, γιατί a priori oι γυναίκες, που επιλέγουν να γεννήσουν στο σπίτι ανήκουν σε διαφορετική κατηγορία από πλευράς ψυχολογίας, είναι πιο συνειδητοποιημένες όσον αφορά το στόχο τους και συνήθως ανήκουν σε ομάδα χαμηλού κινδύνου σε αντίθεση με όσες γεννούν στις κλινικές. Επιπλέον στις μελέτες αυτές σπάνια περιγράφονται λεπτομερώς οι επιπλοκές στο σπίτι σε σχέση με την κλινική και συχνά περιλαμβάνουν και τοκετούς που τυχαία λόγω ταχύτητας ολοκληρώθηκαν στο σπίτι και όχι κατ’ επιλογήν
Και σε αυτές τις μελέτες όμως, που επηρεάζονται από πολλούς μη συγκρίσιμους παράγοντες, ενώ διαπιστώνεται στους τοκετούς στο σπίτι μειωμένη συχνότητα παρεμβάσεων, προκλήσεων, χρήσης οκυτοκίνης, ανάγκης για επισκληρίδιο, περινεοτομής, καισαρικής και τραυμάτων στο περίνεο, ταυτόχρονα ο τοκετός στο σπίτι σχετίζεται με διπλάσια περιγεννητική θνησιμότητα (1-2 : 1,000) και τριπλάσιο κίνδυνο νεογνικών σπασμών και σοβαρών νευρολογικών προβλημάτων στα νεογνά (0.4-0.6 : 1,000). Επίσης η συχνότητα πρόωρου τοκετού, αλλά και γέννησης λιποβαρών παιδιών (<2500γρ) ήταν σημαντικά μεγαλύτερη στούς τοκετούς εκτός κλινικής, κυρίως λόγω πλημμελούς παρακολούθησης.
Τα περισσότερα Κολλέγια Μαιευτικής & Γυναικολογίας σε ανεπτυγμένες χώρες έχουν εκδώσει οδηγίες, που συστήνουν ότι οι γυναίκες θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα επιλογής του χώρου στον οποίο θα γεννήσουν, αφού όμως έχει προηγηθεί από τους επαγγελματίες υγείας πλήρης ενημέρωση βασισμένη στα νεότερα δεδομένα. Θεωρείται επιβεβλημένη η ενημέρωση ότι ενώ ο προγραμματισμένος τοκετός στο σπίτι σχετίζεται με μειωμένη πιθανοτητα παρεμβάσεων σε σχέση με τον τοκετό στο νοσοκομείο, ταυτόχρονα ο κίνδυνος περιγεννητικού θανάτου είναι τουλάχιστον διπλάσιος και η πιθανότητα σοβαρής νευρολογικής βλάβης του νεογνού τριπλάσια. Επίσης συνιστάται να υπάρχει η ενημέρωση ότι οι λιγότερες παρεμβάσεις μπορεί να οφείλονται στους λιγότερους μαιευτικούς παράγοντες κινδύνου στην ομάδα των γυναικών, που επιλέγουν το σπίτι και επίσης ότι οι παράγοντες που επηρεάζουν την έκβαση του τοκετού στο σπίτι περιλαμβάνουν τη σωστή επιλογή των κυήσεων χαμηλού κινδύνου, για να γεννήσουν στο σπίτι, την παρουσία κατάλληλα εκπαιδευμένης μαίας για τον τοκετό στο σπίτι, δυνατότητα επικοινωνίας των μαιών με Μαιευτήρες για παροχή συμβουλών και δυνατότητα ασφαλούς και άμεσης μεταφοράς σε νοσοκομείο αν παραστεί ανάγκη.
Επομένως για να υπάρχουν οι παράγοντες εκείνοι, που οδηγούν στα πλεονεκτήματα του τοκετού στο σπίτι θα έπρεπε να ήταν μέρος ενός οργανωμένου Εθνικού Συστήματος Υγείας, που θα παρείχε υποστήριξη στις μαίες, κατάλληλη συμβουλευτική και επικοινωνία και δυνατότητα άμεσης ασφαλούς μεταφοράς σε νοσοκομείο αναφοράς.
Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς ότι στη χώρα μας οι παράγοντες αυτοί εκλείπουν και επομένως ο κίνδυνος είναι ακόμη μεγαλύτερος, αν αναλογιστούμε ότι α) δεν υπάρχει κεντρικός μηχανισμός επιλογής των κατάλληλων υποψηφίων για τοκετό στο σπίτι, β) η επιλογή γίνεται από τον ίδιο επαγγελματία υγείας, συνήθως μαία, που θα αναλάβει τον τοκετό στο σπίτι και άρα έχει οικονομικό όφελος από την επιλογή αυτή, γ) δεν υπάρχει συνεχής συνεργασία και επικοινωνία των μαιών με νοσοκομείο αναφοράς και δ) ο μηχανισμός επείγουσας διακομιδής μιας επιτόκου και του νεογνού από τον χώρο που βρίσκεται στο νοσοκομείο είναι ανεπαρκέστατος και σε καμία περίπτωση δεν εξασφαλίζει το βασικό κριτήριο της άμεσης ασφαλούς μεταφοράς, που σε περίπτωση μαιευτικού επείγοντος μπορεί να αποβεί καθοριστικής σημασίας.
Στη σύγχρονη Μαιευτική, όπου βασικό κριτήριο επιλογής είναι η ασφάλεια και η προάσπιση της υγείας μητέρας και νεογνού σαφώς οι επίτοκες οφείλουν να επιλέξουν τον τοκετό στην κλινική και να αποφύγουν την αβεβαιότητα και ανασφάλεια του τοκετού στο σπιτι με την προυπόθεση :
- Να επιλέξουν σωστά τη μαιευτική ομάδα, που θα επιστευτούν και θα γνωρίζουν ότι ακολουθεί τα σύγχρονα πρωτόκολλα και τις νεότερες οδηγίες, προάγοντας το φυσικό και χωρίς αναίτιες παρεμβάσεις τοκετό
- Να επιλέξουν σωστά την κλινική στην οποία θα γεννήσουν, με κριτήριο τόσο την τεχνολογική υποδομή και ασφάλεια, όσο και την παροχή ήρεμου φιλικού περιβάλλοντος, που να επιτρέπει μια φυσική διαδικασία τοκετού και τοκετό στο νερό σε μιά αίθουσα τοκετών μακριά από το κλασικό νοσοκομειακό περιβαλλον, έτσι ώστε διατηρώντας υψηλό επίπεδο ασφαλείας να βελτιστοποιείται η εμπειρία του τοκετού και να αποφεύγονται οι άσκοπες παρεμβάσεις.
Αντί να γυρίσουμε στο παρελθόν και σε πρακτικές, που διακυβεύουν την υγεία μητέρας και νεογνού, η σύγχρονη Μαιευτική οφείλει να θεσπίσει αυστηρούς κανόνες άσκησης του επαγγέλματος με κυρώσεις σε όσους δεν ακολουθούν τα σύγχρονα πρωτόκολα και τις νεότερες οδηγίες και να παρέχει στη επίτοκο ένα ασφαλές και συνάμα φιλικό περιβάλλον τοκετού, που να πλησιάζει τις συνθήκες του τοκετού στο σπίτι, αποφεύγοντας άσκοπες παρεμβάσεις και επιτρέποντας στον τοκετό να εξελιχθεί με φυσικό τρόπο, αλλά και με άμεση δυνατότητα ιατρικής παρέμβασης σε περίπτωση επιπλοκής.
