Μία στις δέκα γυναίκες (10%) μπορεί να εμφανίσει αύξηση της αρτηριακής πίεσης (υπέρταση) κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Σπανιότερα, μπορεί να παρουσιάσει και πιο σοβαρές καταστάσεις, όπως η προεκλαμψία και η εκλαμψία.
Φυσιολογικά η αρτηριακή πίεση πέφτει λίγο στο πρώτο και κυρίως στο δεύτερο τρίμηνο της κύησης και αυξάνεται πάλι στο τρίτο τρίμηνο. Συνηθισμένες τιμές αρτηριακής πίεσης θεωρούνται τα 110-120mmHg χιλιοστά για τη μεγάλη (συστολική) πίεση και τα 70-80 για τη μικρή (διαστολική).
Πότε λέμε ότι η πίεση είναι αυξημένη στην εγκυμοσύνη;
Η αρτηριακή πίεση θεωρείται αυξημένη όταν η συστολική είναι 140 ή υψηλότερη και η διαστολική 90 ή υψηλότερη και η Αρτηριακή Πίεση (ΑΠ) πρέπει να βρίσκεται αυξημένη σε τουλάχιστον δύο μετρήσεις με διαφορά ίση ή μεγαλύτερη των 6 ωρών. Κυρίως μας ενδιαφέρει η αύξηση των τιμών σε σχέση με την πίεση στο 1ο τρίμηνο. Αύξηση της συστολικής κατά 20mmHg σε σχέση με το πρώτο τρίμηνο θέτει τη διάγνωση υπέρτασης κύησης. Ανάλογα με το βαθμό της αύξησης αναφερόμαστε σε:
• Ήπια αύξηση: έως 150/100,
• Μέτρια αύξηση: έως 160/110, και
• Σοβαρή αύξηση: 160/110 ή υψηλότερη.
Υπάρχουν διαφορετικές κατηγορίες υπέρτασης στην εγκυμοσύνη;
Σε κάποιες γυναίκες η υπέρταση προϋπάρχει, ενώ σε άλλες εμφανίζεται για πρώτη φορά κατά την κύηση. Έτσι διακρίνουμε τις εξής καταστάσεις:
• Χρόνια υπέρταση: όταν η υψηλή πίεση προϋπάρχει ή όταν διαπιστώνεται μέσα στις πρώτες 20 εβδομάδες και παραμένει συνήθως και μετά τον τοκετό.
• Υπέρταση Κύησης: όταν εμφανίζεται για πρώτη φορά μετά την 20ή εβδομάδα.
• Προεκλαμψία: όταν η υψηλή πίεση εμφανίζεται μετά την 20ή εβδομάδα, αλλά σε συνδυασμό με σημαντική ποσότητα πρωτεΐνης στα ούρα.
• Εκλαμψία: όταν η προεκλαμψία επιδεινώνεται με την εμφάνιση σπασμών.
Η υπέρταση κύησης και η προεκλαμψία υποχωρούν κατά κανόνα μέσα σε 6 εβδομάδες μετά τον τοκετό.
Πως γίνεται η διάγνωση της προεκλαμψίας;
Προεκλαμψία θεωρείται ως ο συνδυασμός ΑΥ στην κύηση και λευκωματουρίας (λεύκωμα ούρων 24ώρου πάνω από 300 mg). Η προεκλαμψία μπορεί να είναι ήπια ή σοβαρή. Σοβαρή θεωρείται η προεκλαμψία όταν έχουμε:
- ΣΑΠ πάνω από 160 mmHg ή ΔΑΠ πάνω από 110 mmHg
- Οπτικές και νευρολογικές διαταραχές (θάμπωμα, λάμψεις, σοβαρή κεφαλαλγία, μεταβολή επιπέδου συνείδησης)
- Συμπτώματα διάτασης του ήπατος (πόνος στο στομάχι ή στο δεξιό υποχόνδριο, ναυτία, έμετοι)
- Διαταραχή της λειτουργίας του ήπατος (αύξηση των τρανσαμινασών)
- Θρομβοπενία (ελάττωση του αριθμού των αιμοπεταλίων)
- Λεύκωμα στα ούρα 24ώρου > 5gr
- Ελάττωση της διούρησης (ούρα 24ώρου κάτω από μισό λίτρο)
- Σοβαρή καθυστέρηση της ανάπτυξης του εμβρύου
Είναι γνωστή η αιτιολογία της προεκλαμψίας;
Η προεκλαμψία παρουσιάζεται σε ποσοστό περίπου 2%. Θεωρείται νόσος που ξεκινά από τον πλακούντα και επεκτείνεται στο ενδοθήλιο των αγγείων, όμως δεν γνωρίζουμε την ακριβή αιτιολογία της.
Πιθανές αιτίες περιλαμβάνουν:
1. Ανώμαλη εμφύτευση του πλακούντα λόγω ανοσολογικών αιτίων ή μεγάλου μεγέθους. Η κακή προσαρμογή του ανοσολογικού συστήματος της μητέρας στο αλλογενές έμβρυο δημιουργεί μία ανοσολογική ασυμφωνία μεταξύ μητέρας και εμβρύου και θα μπορούσε να είναι η βασική αιτία του προβλήματος.
2. Βλάβη του ενδοθηλίου των αγγείων.
3. Πτωχή διατροφή.
Ποιές έγκυες έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν υπέρταση ή/και προεκλαμψία;
Παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση της προεκλαμψίας αποτελούν:
- Iστορικό προεκλαμψίας σε προηγούμενη κύηση ή σε συγγενή πρώτου βαθμού
- Εμφανίζεται συχνότερα σε πρωτότοκες γυναίκες
- Αφρο – αμερικανική φυλή
- Ηλικία (συνήθως >35 ετών και <20 ετών)
- Παχυσαρκία
- Πολύδυμη κύηση
- Σακχαρώδης διαβήτης κυήσεως
- Υποκείμενα νοσήματα (χρόνια νεφροπάθεια, χρόνια υπέρταση, συστηματικός ερυθυματώδης λύκος, ρευματοειδής αρθρίτιδα, κ.α.).
Είναι πάντα επικίνδυνη η αύξηση της πίεσης στην κύηση;
Συνήθως πρόκειται για ήπια και όχι για σημαντική διαταραχή. Σε λίγες περιπτώσεις όμως, όπως π.χ. στην προεκλαμψία, η αύξηση της πίεσης μπορεί να γίνει σοβαρή και επιζήμια, τόσο για τη μητέρα (κίνδυνος για αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, θρόμβωση ή αιμορραγία, ηπατική ή νεφρική βλάβη) όσο και για το έμβρυο (πιθανότητα για μειωμένη ανάπτυξη, πρόωρο τοκετό ή ενδομήτριο θάνατο). Είναι απαραίτητη η κοντιή παρακολούθηση της πορείας του εμβρύου με τη βοήθεια των υπερήχων και την υγεία της μητέρας με τις κατάλληλες εξετάσεις αίματος και ούρων.
Ποιες γυναίκες έχουν περισσότερες πιθανότητες να παρουσιάσουν προεκλαμψία;
Οι γυναίκες είναι πιο πιθανό να εμφανίσουν προεκλαμψία όταν παρουσιάζουν τουλάχιστον δύο παράγοντες κινδύνου από την ομάδα Α ή έναν από την ομάδα Β όπως φαίνονται στο σχετικό πίνακα. Οι γυναίκες αυτές μπορούν προληπτικά να λαμβάνουν 75 mg ασπιρίνης από τη 12η εβδομάδα και μετά.
Πώς γίνεται αντιληπτή η αύξηση της πίεσης; Υπάρχουν συμπτώματα
Οι περισσότερες γυναίκες δεν έχουν καθόλου συμπτώματα εξαιτίας της υπέρτασης. Γι’ αυτό και η πίεση πρέπει να ελέγχεται τακτικά στις επισκέψεις στο ιατρείο, αλλά και ενδιάμεσα αν είναι εφικτό από την έγκυο.
Υπάρχουν όμως κάποια συμπτώματα που πρέπει να προσεχθούν επειδή μπορεί να αποτελούν πιθανές ενδείξεις προεκλαμψίας και περιλαμβάνουν τα εξης:
• Πονοκέφαλοι, όταν επιμένουν και δεν υποχωρούν με παυσίπονα.
• Διαταραχές στην όραση, όταν βλέπουμε διπλά, θολά ή εμφανίζονται λάμψεις (αστράκια ή φωτάκια).
• Ναυτία ή έμετοι, όταν εμφανίζονται ξαφνικά προς το τέλος της εγκυμοσύνης.
• Κοιλιακά άλγη, με τη μορφή επίμονων πόνων ψηλά στην κοιλιά ή δεξιά κάτω από τα πλευρά.
• Οίδημα στα χέρια, στα πόδια ή στο πρόσωπο, κυρίως απότομο ή ως επιδείνωση του ήπιου οιδήματος της κύησης, που δεν υποχωρεί μέσα στην ημέρα.
Υπάρχουν φάρμακα για την υπέρταση κατάλληλα για την εγκυμοσύνη;
Υπάρχουν συγκεκριμένα φάρμακα που είναι ασφαλή για το έμβρυο και που όταν χρειαστεί θα βοηθήσουν να ρυθμίσουμε την πίεσή σας στα επιθυμητά επίπεδα. Αντίστοιχα, γυναίκες που λαμβάνουν ήδη αντιυπερτασικά φάρμακα, πρέπει να ενημερώνουν τον ιατρό τους σε περίπτωση που μείνουν έγκυοι ή προγραμματίζουν εγκυμοσύνη, ώστε να τα αλλάξουν με πιο κατάλληλα, αν αυτό χρειάζεται.
Υπάρχουν νεότερα δεδομένα στην έρευνα σχετικά με τις υπερτασικές διαταραχές της κύησης;
Είναι αλήθεια πως συνεχίζεται η προσπάθεια να κατανοήσουμε τους λόγους και τους μηχανισμούς που προκαλούν την αύξηση της πίεσης και τις επιπλοκές της στην εγκυμοσύνη. Επίσης, είναι ενθαρρυντικό το γεγονός ότι ανακαλύπτουμε νέες διαγνωστικές μεθόδους, ικανές να προβλέψουν από νωρίς τον κίνδυνο για προεκλαμψία, ώστε να υπάρχει καλύτερη παρακολούθηση και έγκαιρη αντιμετώπιση
Ποιά είναι η θεραπεία της προεκλαμψίας;
Στόχος της θεραπείας είναι να διατηρούμε καλά επίπεδα ΑΠ καθ’ όλη τη διάρκεια της κύησης και κοντινή παρακολούθηση των εργαστηριακών ευρημάτων.
Για την αντιμετώπιση της Αρτηριακής Υπέρτασης χορηγούμε αντιυπερτασικά φάρμακα. Η αντιυπερτασική αγωγή είναι απολύτως απαραίτητη στη σοβαρή ΑΥ, κυρίως, για την πρόληψη των αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων. Φάρμακα εκλογής είναι η μεθυλντόπα, η νιφεδιπίνη και η λαβιταλόλη.
Η θεραπεία της προεκλαμψίας θέλει προσοχή καθώς η υπερ του δέοντος επιθετική αντιμετώπιση της Αρτηριακής Υπέρτασης στην κύηση (π.χ. απότομη πτώση της Αρτηριακής Πίεσης, βεβιασμένη έναρξη φαρμακευτικής θεραπείας) μπορεί να οδηγήσει σε μητρικές ή εμβρυϊκές επιπλοκές (π.χ. εγκεφαλικό επεισόδιο, ισχαιμία μυοκαρδίου, πλημμελή αιμάτωση του εμβρύου).
Παρακολούθηση της Κύησης
Οι έγκυες πρέπει να ενημερώνονται για τα σημεία και τα συμπτώματα της σοβαρής προεκλαμψίας και να τα αναφέρουν αμέσως καθώς και να επικοινωνούν άμεσα σε περιπτώσεις κολπικής αιμόρροιας, κοιλιακού άλγους, ελάττωσης των εμβρυϊκών κινήσεων ή συμπτωμάτων επαπειλούμενου πρόωρου τοκετού.
Ο περιορισμός της φυσικής δραστηριότητας, ίσως προλαμβάνει σε κάποιο βαθμό την επιδείνωση της Αρτηριακής Υπέρτασης.
Η χορήγηση χαμηλών δόσεων ασπιρίνης (80mg) σε γυναίκες με μέτριο ή υψηλό κίνδυνο εμφάνισης προεκλαμψίας φαίνεται να ασκεί, έστω και μερικώς, προστατευτική δράση.
Η επανεκτίμηση της εγκύου με υπερτασική νόσο πρέπει να γίνεται σε πολύ τακτική βάση.
Σε κάθε επίσκεψη πρέπει να μετράται η Αρτηριακή Πίεση, να ελέγχεται η ανάπτυξη του εμβρύου και να γίνεται stick ούρων για λευκωματουρία.
Ο εργαστηριακός έλεγχος σε υπερτασική νόσο της κύησης πρέπει να γίνεται σε πολύ τακτική βάση και να περιλαμβάνει:
- Γενική αίματος
- Γενική ούρων
- Ουρία, κρεατινίνη, ουρικό οξύ
- Ηλεκτρολύτες
- Τρανσαμινάσες, γGT, LDH
- Έλεγχο πηκτικότητας
Παρακολούθηση του Εμβρύου
Σε υπερτασική νόσο της κύησης προτείνεται η κοντινή παρακολούθηση των εμβρυικών κινήσεων από τη μητέρα.
Ο υπερηχογραφικός προσδιορισμός της εμβρυϊκής ανάπτυξης βάρους γίνεται ανά 2-3 εβδομάδες.
Η κατάσταση του εμβρύου παρακολουθείται ανάλογα με την περίπτωση με Doppler για την εκτίμηση των εμβρύων με καθυστέρηση της ανάπτυξης, βιοφυσικό προφίλ ή καρδιοτοκογραφίας. Οι εξετάσεις παρακολούθησης εμβρύου επαναλαμβάνονται τουλάχιστον κάθε εβδομάδα ή, επί σχετικών ενδείξεων, πολύ συχνότερα.
Η χορήγηση κορτικοστεροειδών (βηταμεθαζόνης) για διέγερση της πνευμονικής ωριμότητας του εμβρύου πριν τις 34 εβδομάδες μπορεί να χρειαστεί για την προετοιμασία του εμβρύου σε περιπτώσεις προεκλαμψίας και στη σοβαρή αρτηριακή υπέρταση.
Τοκετός
Η οριστική θεραπεία της προεκλαμψίας είναι η ολοκληρωση της κυησης με τον τοκετό.
Στην επιλογή του χρόνου ολοκλήρωσης της κύησης λαμβάνονται υπ’ όψιν οι κίνδυνοι για τη μητέρα και το έμβρυο, η ηλικία κύησης και η σοβαρότητα της υπερτασικής νόσου και οι κίνδυνοι από την προωρότητα.
Σε ήπια αρτηριακή υπέρταση – προεκλαμψία, χωρίς την εμφάνιση άλλων επιπλοκών, ο τοκετός μπορεί να προγραμματιστεί σε ηλικία κύησης μεγαλύτερης από τις 37 εβδομάδες και σε κάθε περίπτωση δε θα πρέπει να καθυστερεί πέρα των 40 εβδομάδων. Σε περιπτώσεις σοβαρής αρτηριακής υπέρτασης – προεκλαμψίας, ο τοκετός μπορεί να προγραμματιστεί σε ηλικία κύησης μεγαλύτερης από τις 34 εβδομάδες ή επί σχετικών ενδείξεων ακόμη νωρίτερα.
Η υπερτασική νόσος της κύησης δεν αποτελεί αντένδειξη για κολπικό τοκετό, αρκεί να το επιτρέπει η κατάσταση της μητέρας και του εμβρύου και να μην υπάρχουν άλλοι μαιευτικοί λόγοι για καισαρική τομή. Ο παρατεταμένος πολύωρος τοκετός πρέπει να αποφεύγεται, ιδιαίτερα στη σοβαρή ΑΥ- προεκλαμψία.
Η επισκληρίδιος συνιστάται στον τοκετό για την καλύτερη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης.
