Στις σύγχρονες και ιατρικά ανεπτυγμένες χώρες θεωρείται στην εποχή μας απαραίτητη η ετήσια γυναικολογική εξέταση στο πλαίσιο της προληπτικής ιατρικής για την προάσπιση της υγείας των γυναικών. Ο ετήσιος γυναικολογικός έλεγχος περιλαμβάνει μία σειρά εξετάσεων με σκοπό την πρόληψη ή την έγκαιρη διάγνωση προβλημάτων, που σχετίζονται με το γυναικολογικό αναπαραγωγικό σύστημα.
Ο έλεγχος προτείνεται να ξεκινάει συνήθως ένα χρόνο μετά την έναρξη των σεξουαλικών επαφών ή μετά τη συμπλήρωση του 18ου έτους της ηλικίας αν αυτό συμβεί σε ηλικία μικρότερη των 18 ετών και δεν υπάρχουν προβλήματα.
Ο προληπτικός έλεγχος ποικίλλει ανάλογα με την ηλικία και τα πιθανά προβλήματα που παρουσιάζει η εξεταζόμενη, συνήθως όμως ένας πλήρης γυναικολογικός έλεγχος περιλαμβάνει:
Τεστ Παπανικολάου (Τεστ Παπ): Κάθε γυναικολογικός έλεγχος περιλαμβάνει το κλασικό τεστ Παπ ή το νεότερο τεστ Παπ υγρής φάσης (Thin Prep), που είναι θεωρητικά πιο λεπτομερές από το κλασικό. Η εξέταση γίνεται με τη χρήση πλαστικού κολποδιαστολέα μίας χρήσεως για να υπάρχει πρόσβαση στον τράχηλο της μήτρας και βασίζεται στη λήψη κυττάρων με ειδικά βουρτσάκια από την εξωτερική επιφάνεια αλλά και από το εσωτερικό του τραχήλου, τα οποία στέλνονται προς εξέταση σε Ιατρό Κυτταρολόγο, προκειμένου να εντοπιστεί εάν υπάρχουν πιθανές αλλοιώσεις στα κύτταρα του τραχήλου. Ο στόχος της εξέτασης είναι η έγκαιρη διάγνωση προσβολής από τον ιο HPV και των επακόλουθων πιθανών προκαρκινικών ενδοεπιθηλιακών αλλοιώσεων, οι οποίες προηγούνται κατά πολλά χρόνια από την εκδήλωση καρκίνου του τραχήλου. Είναι δηλαδή στην ουσία μία ιδιαίτερα αποτελεσματική προληπτική εξέταση για την αποφυγή του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και εκτός από ενδεχόμενη κακοήθεια, μπορούν επίσης να ανιχνευτούν ορισμένα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα και λοιμώξεις του κόλπου και του τραχήλου.
Η εξέταση είναι απολύτως ανώδυνη, μικρής διάρκειας και μπορεί να γίνει οποιαδήποτε μέρα του κύκλου, εκτός από τις ημέρες της εμμήνου ρύσεως με προτίμηση στις πρώτες ημέρες μετά τη λήξη της εμμήνου ρύσεως. Οι κολπικές πλύσεις και η σεξουαλική επαφή πρέπει να αποφεύγονται καθώς και η χρήση ταμπόν ή κολπικής κρέμας για τουλάχιστον 48 ώρες πριν την εξέταση.
Γυναικολογική εξέταση: Η εξέταση περιλαμβάνει την εξωτερική επισκόπηση των γεννητικών οργάνων (αιδοίου, μεγάλων και μικρών χειλέων), την επισκόπηση εσωτερικά του κόλπου και του τραχήλου και ανάλογα με την περίπτωση την εσωτερική (από τον κόλπο) αμφίχειρη ψηλάφηση της μήτρας και των ωοθηκών. Μέσω της γυναικολογικής εξέτασης μπορούμε να αποκλείσουμε πολλές παθολογικές καταστάσεις όπως φλεγμονές, τοπικές λοιμώξεις, συγγενείς ανωμαλίες αλλά και γυναικολογικούς όγκους.
Η εξέταση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική γιατί σε αρκετές περιπτώσεις φλεγμονών και σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων, όπως τα χλαμύδια δεν εμφανίζεται πάντα κάποιο σύμπτωμα και η διάγνωση συχνά τίθεται μόνο εργαστηριακά ή κλινικά από τη γυναικολογική εξέταση.
Οι παθήσεις αυτές δεν είναι σπάνιες και η έγκαιρη διάγνωσή τους μπορεί να έχει προληπτική σημασία στη διατήρηση της γονιμότητας της ασθενούς. Παράλληλα η εξέταση του κόλπου μπορεί να αναδείξει καθημερινά προβλήματα της σύγχρονης γυναίκας, τα οποία μπορεί ή ίδια να μην αντιλαμβάνεται ή να δυσκολεύεται, λόγω αμηχανίας της, να εξωτερικεύσει.
Στις περιπτώσεις που ακολουθεί της εξέτασης ενδοκολπικό υπερηχογράφημα μπορούμε μετά την επισκόπηση να αποφύγουμε την εσωτερική γυναικολογική εξέταση με το χέρι λόγω της φύσης της εξέτασης και κυρίως γιατί τις περισσότερες πληροφορίες μπορούμε να τις πάρουμε και μέσω του υπερηχογραφήματος.
Διακολπικό υπερηχογράφημα: Το υπερηχογράφημα αυτό γίνεται από τον κόλπο με τη χρήση ειδικής λεπτής ενδοκολπικής κεφαλής υπερήχων, που καλύπτεται για λόγους ασφαλείας με ειδικό προφυλακτικό κάλυμμα και έχει μεγαλύτερη ευκρίνεια στην απεικόνιση των έσω γεννητικών οργάνων από το εξωτερικό κοιλιακό υπερηχογράφημα. Μπορεί να γίνει μετά την έναρξη των σεξουαλικών επαφών και εκτελείται προκειμένου να εντοπιστεί ενδεχόμενη παθολογία της μήτρας και των ωοθηκών, όπως για παράδειγμα οι κύστεις των ωοθηκών, τα ινομυώματα και οι πολύποδες της μήτρας καθώς και τυχόν συγγενείς ανατομικές ανωμαλίες της μητρας. Επιπλέον, το διακολπικό υπερηχογράφημα μας δίνει τη δυνατότητα να αντλήσουμε πληροφορίες για την αναπαραγωγική λειτουργία της γυναίκας, παρακολουθώντας για παράδειγμα τη μεταβολή του ενδομητρίου και την ωορρηξία κατά τη διάρκεια του κύκλου της. Είναι μία εντελώς ανώδυνη εξέταση μικρής διάρκειας που μας δίνει σημαντικές πληρωφορίες για την ανατομί και τη λειτουργία του γυναικείου αναπαραγωγικού συστήματος. Συνηθως επαναλαμβάνεται σε ετήσια βάση ή συχνότερα για την παρακολούθηση τυχόν ευρημάτων, όπως για παράδειγμα κύστες στις ωοθήκες.
Έλεγχος μαστών: Κατά τον ετήσιο γυναικολογικό έλεγχο σε ηλικίες 20-35 ετών γίνεται ψηλάφηση των μαστών από τον ιατρό. Αν κατά την ψηλάφηση υπάρχουν ύποπτα ευρήματα, τότε συστήνεται υπερηχογράφημα μαστών. Το υπερηχογράφημα των μαστών είναι μία εύκολη, γρήγορη εξέταση που συμπληρώνει τη μαστογραφία, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις «πυκνών» μαστών. Σε ηλικίες άνω των 35 ετών συνιστάται ετήσιος έλεγχος με ηπερηχογράφημα μαστών και στις γυναίκες που έχουν υπερβεί το 40ο έτος συστήνεται ψηλάφηση μαστού, ψηφιακη μαστογραφία και υπερηχογράφημα μαστών. Η πρωτη μαστογραφία ελέγχου γίνεται συνήθως σε ηλικία 37-38 και στη συνέχεια μετά τα 40 κάθε 12-16 μήνες αναλόγως του ιστορικού και πιθανών ευρημάτων, που χρήζουν παρακολούθησης. Σε γυναίκες με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού σε συγγενείς πρώτου βαθμού ανάλογα και με την ηλικία εμφάνισης συστήνεται η διενέργεια πρώτης μαστογραφίας ενδεχομέως στα 35 έτη και έκτοτε ετησίως.
Η ψηλάφηση των μαστών πραγματοποιείται με σκοπό να βρεθούν πιθανά μορφώματα στο μαστό τα οποί στη μεγάλη τους πλειονότητα αφορούν σε καλοήθεις παθήσεις (κύστες, ινοαδενώματα κ.α.)
Ο έλεγχος των μαστών περιλαμβάνει και την αυτοεξέταση, όπου ο ιατρός σάς εκπαιδεύει, προκειμένου να μπορείτε να ελέγχετε μόνη σας το στήθος σας, συνήθως μία φορά το μήνα και κατά προτίμηση τις πρώτες μέρες μετά τη λήξη της εμμήνου ρύσεως.
Μία νέα τεχνική, που αποτελεί ισχυρό όπλο στην έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του μαστού είναι η Προληπτική Ταχεία Μαγνητική Μαστογραφία (Ultra Fast Breast MRI), της οποίας ο συνδυασμός με τη μαστογραφία έχει ως αποτέλεσμα την ανακάλυψη τουλάχιστον διπλάσιων καρκίνων σε σύγκριση με την τρέχουσα πρακτική, στην παρουσα φάση όμως συστήνεται μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις και όχι στο γενικό πληθυσμό.
Με βάση όλα τα παραπάνω, γίνεται σαφές ότι η τακτική ετήσια επίσκεψη στο γυναικολόγο και η προσεκτική εξέταση οδηγούν στην έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση καταστάσεων, που ενδέχεται να προβληματίσουν τη σύγχρονη γυναίκα και να συμβάλλουν έτσι στην προάσπιση της υγείας της.
Η φύση της εξέτασης είναι αναμφισβήτητα ιδιαίτερη από την πλευρά της γυναίκας, δεν παύει όμως να είναι μία απλή, ανώδυνη και σύντομη ιατρική εξέταση, αλλά καθοριστική για την υγεία της. Γίνεται με τη χρήση γαντιών και εργαλείων μίας χρήσης και είναι απόλυτα ασφαλής για την ασθενή. Πολύ σημαντικό είναι η εξεταζόμενη να νιώθει άνετα κατά την εξέταση, να παρέχεται ειδικός ξεχωριστός χώρος για να αλλάξει και κατάλληλη ενδυμασία για να φορέσει (ειδική φούστα ή ρομπα) και καλύμματα για τα πόδια (ποδονάρια ή παντόφλες μίας χρήσεως), ώστε να μην αισθάνεται “εκτεθειμένη” τουλάχιστον πριν την σύντομη εξέταση.
Ο ιατρός οφείλει να παρέχει τον απαραίτητο χρόνο για τη λήψη ιστορικού πριν την εξέταση και την αναφορά πιθανών συμπτωμάτων ή προβλημάτων από την ασθενή και να κάνει την εξεταζόμενη με τον τρόπο του να νιώθει όσο το δυνατόν πιό άνετα – ή έστω λιγότερο άβολα – εξηγώντας με λεπτομέρειες τα βήματα της εξέτασης και το σκοπό της. Στο τέλος της εξέτασης παρέχεται κατάλληλος χρόνος για την εξήγηση των ευρημάτων, τον καθορισμό της κατάλληλης θεραπείας ή παρακαλούθησης, όπου χρειάζεται και για την επίλυση πιθανών αποριών και παροχής συμβουλών για το μέλλον. Η επιτυχία της προληπτικής εξέτασης ώστε να είναι αποτελεσματική από ιατρικής άποψης αλλά και μία ευχάριστη εμπειρία για την εξεταζόμενη γυναίκα βασίζεται δημιουργία μίας σχέσης αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ ιατρού και ασθενούς με απόλυτο σεβασμό στις επιθυμίες, τις ιδιαιτερότητες και την προσωπικότητά της.
