Σκοπός αυτού του άρθρου δεν είναι να απαριθμήσουμε όλες τις σπάνιες επιπλοκές, που μπορεί να συμβούν σε ένα τοκετό, αλλά να ενημερώσουμε σχετικά με το είδους προβλήματα μπορεί να παρουσιαστούν κατά τη διάρκεια του τοκετού. Άλλωστε για αυτό επιλέγει κανείς σήμερα στην μεγάλη πλειονότητα των τοκετών να γεννά σε μαιευτική κλινική με επιλεγμένη μαιευτική ομάδα, για να διαγνώσουμε έγκαιρα και να αντιμετωπίσουμε με τον πιό αποτελεσματικό τρόπο την οποιαδήποτε επιπλοκή
Ως γνωστό η εγκυμοσύνη και ο τοκετός είναι φυσιολογικές κατάστέσεις και διαδικασίες και συνήθως εξελίσσονται ομαλά και χωρίς προβλήματα, υπάρχουν όμως διάφορες επιπλοκές, που μπορεί να προκύψουν απρόβλεπτα και χρήζουν αντιμετώπισης.
Πρόωρος τοκετός
Πρόωρος είναι ο τοκετός, που ξεκινάει πριν τις 37 εβδομάδες κύηση και παρατηρείται στο 5-15% των κυήσεων. Συχνά οφείλεται σε φλεγμονές ή ανεπάρκεια τραχήλου, αν και σε υψηλό ποσοστό δεν ανευρίσκεται υποκείμενη αιτία. Βασικός κίνδυνος στον πρόωρο τοκετό είναι η προωρότητα και κυρίως η αναπνευστική δυσχέρεια των πρόωρων νεογνών. Επιδίωξή μας να αναστείλουμε την εξέλιξη του πρόωρου τοκετού φαρμακευτικά ή έστω να τον καθυστερήσουμε για 2-3 ημέρες, ώστε να προλάβουμε να ενισχύσουμε φαρμακευτικά την ωρίμανση των πνευμόνων και την αναπνευστική λειτουργία του νεογνού.
Πρόωρη ρήξη υμένων
Πρόωρη ονομάζεται η ρήξη των υμένων πριν την 37η εβδομάδα, που συμβαίνει αυτόματα και όχι ως μέρος της εξέλιξης πρόωρου τοκετού. Συχνά οφίλεται σε φλεγμονές ή καταστάσει που οδηγούν σε πολυδράμνιο, όπως ο διαβήτης κύησης. Η πρόωρη ρήξη των υμένων νωρίς στην εγκυμοσύνη συνήθως αντιμετωπίζεται συντηρητικά, με κοντινλη παρακολούθηση για να αποφευχθεί η προωρότητα, όμως μπορεί να εκθέσει το έμβρυο, αλλά και τη μητέρα σε μεγάλο κίνδυνο λοίμωξης (χοριοαμνιονίτιδα).
Πρόπτωση ομφάλιου λώρου
Είναι μία εξαιρετικά σπάνια επιπλοκή, που μπορεί να συνοδεύει ρήξη των υμένων προ ή κατα τη διάρκεια του τοκετού, ειδικά σε περιπτώσεις υδράμνιου, που το έμβρυο δεν έχει κεφαλική προβολή. Κάποιες φορές, κατά τη διάρκεια του τοκετού ο ομφάλιος λώρος μπορεί να περάσει μέσα από τον τράχηλο μετά τη ρήξη των υμένων και να προβάλει στον κόλπο, ενώ το μωρό βρίσκεται ακόμη αρκετά ψηλά. Είναι μια επικίνδυνη κατάσταση γιατί υπάρχει ο κίνδυνος η ροή του αίματος στο λώρο να παρακωλυθεί λόγω πίεσης ή και να διακοπεί. Στις περιπτώσεις αυτές επιβάλλεται άμεση αποσυμπίεση του λώρου με το χέρι και άμεση πρόσβαση σε χειρουργείο για επείγουσα καισαρική τομή.
Εμβρυϊκή δυσχέρεια
Το έμβρυο στη μεγάλη πλειονότητα των τοκετών δεν καταπονείται και γεννιέται φυσιολογικά χωρίς να αντιμετωπίσει κινδύνους ή προβλήματα. Κατά τη διάρκεια του τοκετού συνιστάται παρακολούθηση της καρδιακής λειτουργίας του εμβρύου είτε συνεχής είτε κατά διαστήματα, γιατί έμεσα με τον τρόπο αυτό μπορεί να διαπιστωθούν καταστάσεις, που μειώνουν την παροχή οξυγόνου στο έμβρυο και επηρεάζουν αρνητικά την κατάστασή του. Αυτές εκδηλώνονται με αλλαγή της μεταβλητότητας του καρδιακού ρυθμού, με ταχυκαρδία, παροδικές επιβραδύνσεις ή παρατεταμένη βραδυκαρδία.
Η εμβρυϊκή δυσχέρεια μπορεί να είναι παροδική και αντιμετωπίζεται με ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, ενυδάτωση της επιτόκου ή αλλαγή της θέσης της, μπορεί να είναι και παρατεταμένη οπότε και μπορεί να απαιτεί επίσπευση του τοκετού είτε κολπικά με εμβρυουλκία είτε αν αυτό δεν είναι εφικτό με καισαρική τομή, για να αποφυχθεί η εγκεφαλική υποξία και τα νευρολογικά προβλήματα, που τη συνοδεύουν.
Προωρότητα, υπολειπόμενη ενδομήτρια ανάπτυξη, πρόπτωση ομφαλίου λώρου, συμπίεση του λώρου, ανώμαλες προβολές με έντονη πίεση της κεφαλής, υπερτονία και πολύ συχνές συσπάσεις της μήτρας, υπερβολική χρήση οκυτοκίνης, αιμορραγία, υπόταση, αφυδάτωση, αποκόλληση πλακούντα είναι μερικές καταστάσεις που μπορεί να προκαλέσουν εμβρυϊκή δυσχέρεια η οποία αντιμετωπίζεται ανάλογα με το αίτιο, τη βαρύτητά της και τη φέση εξέλιξης του τοκετού στην οποία εμφανίζεται.
Ανώμαλες θέσεις και προβολές του εμβρύου
Η προβολή αναφέρεται στο μέρος του σώματος του εμβρύου που θα εισαχθεί πρώτο στον πυελογεννητικό σωλήνα. Ιδανικά σε ένα τοκετό, το έμβρυο είναι κεφαλικό, δηλαδή με το κεφάλι προς τα κάτω, κοιτώντας τη σπονδυλική στήλη της μαμάς του και με το κεφαλάκι σε κάμψη, ώστε το πηγούνι να ακουμπάει στο θώρακα κι έτσι να προβάλει το ινίο του (πρόσθια ινιακή προβολή). Με αυτόν τον τρόπο, το έμβρυο μπορεί να περάσει πιο εύκολα και φυσικά από τον πυελογεννητικό σωλήνα.
Κάποια μωράκια προβάλλουν με τα ισχία τους, είτε μαζεμένα, είτε τεντωμένα είτε μόνο με το ένα. Αυτό ονομάζεται ισχιακή προβολή. Αυτές οι προβολές συνήθως εντοπίζονται στα τελευταία υπερηχογραφήματα πριν την πιθανή ημερομηνία τοκετού και είναι γνωστές στον τοκετό. Συχνά επιλέγεται ειδικά σε πρωτοτόκους η καισαρική τομή ως τρόπος τοκετού σε ισχιακή προβολή. Ο τοκετός επί ισχιακής προβολής είναι εφικτός, ειδικά αν η επίτοκος έχει ξαναγεννήσει, αν και υπάρχουν αυξημένες πιθανότητες επιπλοκών.
Άλλα έμβρυα μπορεί να προβάλλουν εγκάρσια, δηλαδή το σώμα τους να μην είναι παράλληλο σε σχέση με το σώμα της μητέρας, αλλά κάθετο. Στην εγκάρσια προβολή, συνήθως προβάλει ο ώμος του εμβρύου. Ο τοκετός στην εγκάρσια προβολή δεν είναι δυνατός και επιλέγεται η καισαρική τομή.
Αν έχετε ακούσει τον όρο “κεφαλοπυελική δυσαναλογία”, αυτό σημαίνει πως το κεφάλι του μωρού δεν δύναται να διαπεράσει την πύελο της μητέρας είτε λόγω μεγέθους είτε λόγω ακατάλληλης στάσης. Κάποιες φορές, αντί το πρόσωπο του εμβρύου να είναι στραμένο προς την πλάτη της μητέρας (που είναι το φυσιολογικό), είναι στραμένο προς τα εμπρός και αυτό ονομάζεται οπισθία θέση. Ο τοκετός σε αυτή την περίπτωση είναι δυνατός αλλά αυξάνεται η διάρκεια, η δυσκολία και ο πόνος για τη μαμά συνήθως και μπορεί να οδηγήσει σε αναστολή της εξέλιξης. Συχνά χρειάζεται με ειδική τεχνική να περιστρέψουμε το κεφάλι του εμβρύου, γοα ωα διευκολύνουμε την έξοδο.
Σε άλλες ανώμαλες προβολές, το έμβρυο δεν προβάλει με το ινίο σε πρόσθια θέση, αλλά με τα βρέγματα της κεφαλής, είτε με το μέτωπο, είτε με το πρόσωπο και στις περισσότερες ανώμαλες προβολές δεν μπορεί να γεννηθεί κολπικά.
Αιμορραγίες στον τοκετό
Η παροχή αίματος στη μήτρα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και του τοκετού είναι ιδιαίτερα υψηλή και η κυκλοφορία υπερδυναμικη και δεν είναι σπάνιο να παρατηρούνται αιμορραγίες σε όλα τα στάδια του τοκετού, από ήπιες έως βαρύτατες.
Κάθε αιμορραγία αντιμετωπίζεται ανάλογα με το υποκείμενο αίτιο και τη βαρύτητά της, αρχικά συντηρητικά με χορήγηση υγρών, διόρθωση της υπότασης και αν χρειαστεί με μετάγγιση και αν τα συντηρητικά μέσα δεν αποδώσουν ή διακυβεύεται η υγεία και η ζωή της μητέρας ή/και του εμβρύου επισπεύδουμε τον τοκετό είτε κολπικά με εμβρυουλκία είτε αν αυτό δεν είναι εφικτό με καισαρική τομή.
Συχνότερες αιτίες αιμορραγίας στον τοκετό η αποκόλληση πλακούντα και οι τραυματισμοί τηε γεννητικής οδού.
Αιμορραγίες μετά τον τοκετό
Οι αιμορραγίες μετά τη γέννηση του εμβρύου δεν είναι σπάνιες και μπορεί να οφείλονται σε τραυματισμούς τηε γεννητικής οδού, σε παραμονή μέρους του πλακούντα εντός της μήτρας (συχνά λόγω ανώμαλης πρόσφυσης) ή συχνότερα σε ατονία της μήτρας, δηλαδή αδυναμίας σύσπασης και μείωσης του μεγέθους της μετά τον τοκετό. Οι αιμορραγίες αυτές μπορεί να είναι μεγάλης βαρύτητας και να χαθεί σημαντικός όγκος αίματος σε μικρό χρονικό διάστημα, επομένως απαιτούν εγρήγορση, έγκαιρη διάγνωση και άμεση και σωστή αντιμετώπιση. Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία και μπορεί να είναι φαρμακευτική και συχνότερα χειρουργική.
Δεν υπάρχει λόγος να ανφερθούμε σε πιό σπάνιες και πιό σοβαρές επιπλοκές.
Κάθε επίτοκος θα πρέπει να γνωρίζει ότι ο τοκετός είναι μία απόλυτα φυσιολογική διαδικασία και ασφαλής για την ίδια και το έμβρυο, μπορεί όμως σπανίως να συνοδεύεται από ήπιες έως και σοβαρές επιπλοκές, για αυτό και στη σύγχρονη εποχή ο τοκετός διενεργείται σε κατάλληλα εξοπλισμένες Μαιευτικές κλινικές, ώστε η μαιευτική μας ομάδα να μπορεί έγκαιρα και αποτελεσματικά να τις αντιμετωπίσει.
