Ο τοκετός είναι μια απόλυτα φυσική και φυσιολογική διαδικασία και η ολοκλήρωση της περιόδου κυοφορίας στο ανθρώπινο είδος, που έχει μέση διάρκεια 9 μήνες. Ο φυσιολογικός ή αλλιώς κολπικός τοκετός είναι ο τοκετός που πραγματοποιείται κολπικά. Υπάρχουν πολλές θεωρίες για το πως ακριβώς ξεκινά ο τοκετός και ποιες είναι οι σωματικές και ενδοκρινολογικές αλλαγές, που σηματοδοτούν την έναρξη του τοκετού. Είναι γεγονός ότι ο τοκετός ποικίλλει σε διάρκεια, ευκολία ή ένταση ανάμεσα στις επιτόκους, όπως ακόμη και στον ίδιο άνθρωπο σε δύο διαφορετικούς τοκετούς.
Η διαδικασία του τοκετού χωρίζεται σε τρία στάδιο
Πρώτο στάδιο: Πρώιμο στάδιο (λανθάνουσα φάση) και ενεργό στάδιο τοκετού (οξεία φάση).
Το πρώτο στάδιο του τοκετού ξεκινά με την έναρξη της όλης διαδικασίας και αφορά στην λέπτυνση (εξάλειψη) και διαστολή του τραχήλου της μήτρας, ώστε να επιτραπεί στο μωρό να προωθηθεί εντός της γεννητικής οδού. Αυτό είναι το πιο χρονοβόρο στάδιο από τα τρία του τοκετού. Το στάδιο αυτό χωρίζεται σε δυο φάσεις: στο πρώιμο στάδιο (λανθάνουσα φάση) και στο ενεργό στάδιο (ενεργός οξεία φάση) του τοκετού.
Πρώιμο στάδιο τοκετού.
Κατά την διάρκεια του πρώιμου σταδίου ο τράχηλος της μήτρας αρχίζει να διαστέλλεται. Ποικίλλει συχνά ο τρόπος έναρξης, αλλά σε γενικές γραμμές ξεκινούν ήπιες συσπάσεις με διάρκεια 30-90΄΄ και συχνότητα 1: 5-10΄. Καθώς ο τράχηλος αρχίζει να ανοίγει, συχνά παρατηρείται λίγη καφέ ή αιματηρή βλέννα από τον κόλπο. Αυτό πιθανώς είναι το τραχηλικό «πώμα» το οποίο έκλεινε το τραχηλικό στόμιο.
Η λανθάνουσα φάση είναι εντελώς απρόβλεπτη από πλευράς διάρκεια και μπορεί να κρατήσει από λίγες ώρες έως και 1-2 ημέρες, ενώ είναι πολύ μικρότερο στις γυναίκες που έχουν γεννήσει.
Συμβουλή: Παραμείνετε ήρεμη και χαλαρή. Ενημερώστε τους δικούς σας ότι έχει ξεκινήσει μία ήπια διαδικασία. Ετοιμάστε τα πράγματα που θα θέλατε να έχετε μαζί σας και έγγραφα που μπορεί να χρειαστούν και το φάκελο εγκυμοσύνης σας. Προσπαθείστε να ξεκουραστείτε. Μέχρι να ενταθούν σε διάρκεια και σε συχνότητα οι συσπάσεις εξαρτάται από τη διάθεσή σας, μπορείτε να κάνετε δουλειές του σπιτιού, να μιλάτε ή να δείτε μια ταινία. Μπορείτε απλά και να συνεχίστε τις καθημερινές δραστηριότητες σας.
Για να ανακουφιστείτε από τις συσπάσεις:
- Κάντε ένα ντους ή ένα μπάνιο.
- Ακούστε χαλαρωτική μουσική.
- Κάντε μασάζ.
- Δοκιμάστε ήπια βαθιά αναπνοή ή χαλαρώστε με τεχνικές που διδαχτήκατε στο μάθημα προετοιμασίας του τοκετού.
- Αλλάξτε θέσεις.
- Πιείτε υγρά.
- Φάτε κάτι ελαφρύ, μικρά υγιεινά snack (όχι κανονικό γεύμα).
- Τοποθετήστε σακούλες με πάγο ή ζεστές θερμοφόρες στο κατώτερο σημείο της μέσης (ιερό οστό).
Όξεία φάση τοκετού.
Η οξεία φάση ξεκινά συνήθως όταν η διαστολή έχει φθάσει 3-4cm και διαρκεί μέχρι ο τράχηλος σας να διασταλεί πλήρως. Οι συσπάσεις θα γίνουν πιο δυνατές, θα διαρκούν περισσότερο και θα είναι πιο ρυθμικές ανά 2-3΄. Μπορεί να αισθανθείτε ναυτία. Μπορεί να σπάσουν τα νερά, εάν δεν έχει συμβεί ήδη. Μπορεί να νιώσετε την πίεση στην μέση σας και προς την περιοχή του κόλπου να αυξάνεται και είναι η ώρα να επικοινωνήσετε με τη μαία και τον ιατρό σας και να μεταβείτε στην κλινική.
Καθώς προχωράει ο τοκετός η αρχική ένταση αυξάνεται και ο πόνος εντείνεται και θα σας συμβουλέψουμε σχετικά με τις επιλογές αναλγησίας, πού έχουμε διαθέσιμες. Η τελική επιλογή είναι δική σας μετά από τη δική μας συμβουλευτική.
Η οξεία φάση διαρκέσει κατά μέσο όρο 5-6 ώρες , αλλά κυμαίνεται μεταξύ 2 και 12 ωρών σε πρωτοτόκους και συνήθως αρκετά λιγότερο σε πολυτόκους.
Συμβουλή: Επικεντρώσετε την προσοχή σας στις συμβουλές και στην ενθάρρυνση τόσο του μαιευτήρα, όσο και της ομάδας του. Δοκιμάστε τις αναπνοές και άλλες μεθόδους χαλάρωσης για να διαχειριστείτε την προοδευτικά αυξανόμενη ένταση των συσπάσεων. Προσπαθήστε να προβλέψετε με βάση την εξέλιξη πόσο ακόμα αντέχετε μέχρι να χρειαστεί πιο δραστική αναλγησία και αποφασίστε με βάση και την ταχύτητα εξέλιξης και ενδεχόμενη δυσκολία του τοκετού.
- Αλλάξτε θέσεις.
- Χρησιμοποιείστε μπάλα γυμναστικής.
- Περπατήστε, σταματώντας για αναπνοές την ώρα της σύσπασης.
- Επιλέξτε το μασάζ μεταξύ των συσπάσεων.
Το πρώτο στάδιο του ενεργού τοκετού μπορεί είναι ιδιαίτερα επίπονο. Εάν νιώσετε το αίσθημα ότι θέλετε να σπρώξετε για τη γέννηση του παιδιού, ενώ δεν έχετε πλήρη διαστολή του τραχήλου, ο μαιευτήρας ή η μαία θα σας προτείνουν να το αποφύγετε, γιατί μπορεί να επηρεάσει αρνητικά. Δοκίμάστε πιο εντατικά τις τεχνικές χαλάρωσης και σκεφτείτε το ενδεχόμενο της επισκληριδίου αν δεν υπάρχει άλλη λύση.
Δεύτερο στάδιο τοκετού
Είναι το στάδιο των εξωθήσεων, από την ολοκλήρωση της διαστολής μέχρι τη γέννηση. Είναι η στιγμή, που περιμέναμε τόσον καιρό. Η διάρκεια πάλι ποικίλλει από λίγα λεπτά μέχρι δύο περίπου ώρες και συνήθως διαρκεί περισσότερο στις πρωτοτόκες και στις γυναίκες που έχουν επισκληρίδιο.
Συμβουλή: Ακολουθείστε προσεκτικά και εφαρμόστε ευλαβικά τις οδηγίες της μαίας και του ιατρού για τη σωστή τεχνική εξώθησης. Όσο πιο αποτελεσματικά χειριστείτε το σώμα σας, τόσο πιο αποτελεσματική και σύντομη θα είναι η διαδικασία των εξωθήσεων. Ανάλογα με τη θέση και την ταχύτητα καθόδου της κεφαλής μπορεί να ξεκινήστε εξωθήσεις μόλις φθάσετε στην τελεία διαστολή, , μπορείτε όμως να αφήσετε τα πράγματα να εξελιχθούν πιο ομαλά, αφήνοντας την διαδικασία να εξελίσσεται μέχρι να νιώσετε εσείς το αίσθημα να εξωθήσετε.
Όταν εξωθείτε, όλη η ένταση πρέπει να είναι στην κοιλιά και προς τον κόλπο και όχι στο κεφάλι και το πρόσωπό σας. Πάρτε αργά μία πολύ βαθιά αναπνοή κατά την έναρξη της σύσπασης, φέρτε το σαγόνι προς το στήθος σας και χωρίς να εκπνέετε και να βγάζετε ήχους, πιέστε με τη βοήθεια του διαφράγματος και των κοιλιακών προς τα κάτω έντονα, σταθερά και παρατεταμένα. Ανάλογα με τη διάρκεια της σύσπασης, όταν αισθανθείτε ότι χρειάζεστε νέα αναπνοή, βγάλτε τον αέρα, πάρτε γρήγορα νέα βαθιά εισπνοή και σπρώξτε δυναμικά και μία δεύτερη ή και τρίτη φορά. Μόλις η σύσπαση περάσει χαλαρώστε όσο μπορείτε σε μία προσπάθεια ανάκτησης δυνάμεων και ετοιμαστείτε για τη νέα εξώθηση σε 2-3΄ ξανά. Αφήστε την πίεση να κατευθυνθεί προς τα κάτω και πιέστε όταν πρέπει. Με τη συμβολή της μαία σας πειραματιστείτε αλλάζοντας θέσεις μέχρι να βρείτε αυτήν που σας κάνει να νιώσετε καλύτερα ή να εξωθείτε πιο αποοτελεσματικά. Μπορείτε να εξωθήσετε σε βαθύ κάθισμα (πιάνοντας τα πόδια με τα χέρια σας), ξαπλωμένες σε ημικαθιστική θέση, καθισμένες στο κρεβάτι ή στα γόνατα (στα τέσσερα).
Θα διαπιστώστε ότι ο πόνος είναι πολύ πιο ήπιος και ανεκτός την ώρα των εξωθήσεων, ακριβώς γιατί ο πόνος της σύσπασης είναι πλέον σύμμαχός μας για πιο αποτελεσματική εξώθηση και αν δεν είχατε χρειαστεί μέχρι τώρα επισκληρίδιο, τότε συνήθως δεν τη χρειαζόσαστε πλέον. Μην απογοητεύεστε αν η διαδικασία παρατείνεται χρονικά. Διατηρείστε την ψυχραιμία σας και ακολουθείστε τις συμβουλές. Ο κόλπος είναι μία στενή περιοχή, διαστέλλεται αργά και το κεφάλι κατεβαίνει 1-2mm σε κάθε σύσπαση και συνήθως έχει να διανύσει απόσταση μερικών εκατοστών. Και 2 ώρες να χρειαστούν συνήθως αυτό σημαίνει όχι περισσότερες από 40 εξωθήσεις, αφού σπρώχνετε ανά 3΄.
Κάποια στιγμή πλησιάζοντας προς τον τοκετό, μπορεί να σας ζητηθεί να σπρώξετε πιο ήπια ή και καθόλου. Αυτή η επιβράδυνση δίνει χρόνο στα τοιχώματα του κόλπου να διαταθούν και να αποφευχθεί ο τραυματισμός και η ρήξη τους. Όταν πλησιάζει η ώρα για να αποκτήσετε κίνητρο και να διαπιστώστε πόσο κοντά είμαστε στον τοκετό μπορείτε να αγγίξετε το κεφαλάκι του μωρού στην είσοδο του κόλπου.
Το στάδιο ολοκληρώνεται με τη μαγική στιγμή της γέννησης, το κατώφλι προς τη μητρότητα. Αρχικά θα εξέλθει το κεφαλάκι του μωρού σας, θα καθαριστεί το στόμα του, θα ελεγχθεί εάν τυχόν υπάρχει κάποια περιτύλιξη του ομφάλιου λώρου και με ειδικό χειρισμό του μαιευτήρα ή της μαίας θα ελευθερωθούν οι ώμοι και άμεσα το υπόλοιπο σώμα θα ακολουθήσει σύντομα και το νεογνό θα τοποθετηθεί στην αγκαλιά της μητέρας του. Θα σκεπαστεί με ζεστή πετσέτα και αν δεν έχετε αποφασίσει συλλογή βλαστικών κυττάρων θα ακολουθήσει καθυστερημένη απολίνωση του λώρου μετά από 2-5΄, μόλις σταματήσουν οι σφύξεις των ομφαλικών αρτηριών. Μετά τη γέννηση του παιδιού, μπορεί να αισθανθείτε ότι συνεχίζονται πιο ήπια βέβαια οι συστολές. Αυτό συμβαίνει γιατί πρέπει να αποβληθεί ο πλακούντας, πράγμα που θα ακολουθήσει αμέσως μετά.
Τι είναι η περινεοτομή;
Για να διευκολυνθεί η έξοδος της κεφαλής του εμβρύου ο ιατρός μπορεί να επιλέξει να κάνει περινεοτομή, δηλαδή μία τομή στα πλάγια συνήθως του κόλπου, για να διευρυνθεί η περιοχή, να διευκολυνθεί ο τοκετός και να αποφευχθεί σοβαρότερος τραυματισμός ή ρήξη της περιοχής του κόλπου. Η περινεοτομή είναι μια τομή που γίνεται στο περίνεο, μεταξύ του στομίου του κόλπου και προς τα πλάγια του πρωκτού. Γενικά προσπαθούμε να την αποφύγουμε και είναι κάτι, που δεν μπορούμε να προβλέψουμε αν θα χρειαστεί και θα το αποφασίσουμε στο τέλος του τοκετού.
Την στιγμή που εμφανίζεται το κεφάλι του μωρού θα διαπιστώσουμε αν η ελαστικότητα της περιοχής είναι επαρκής, ώστε να αποφευχθούν σοβαρότεροι τραυματισμοί και θα ολοκληρωθεί ο τοκετός. Αυτό εξαρτάται από την ελαστικότητα του δέρματος και των μυών, από την ταχύτητα καθόδου της κεφαλής, τη δυνατότητα σταδιακής προσαρμογής της περιοχής και από το μέγεθος του κεφαλιού.
Αν θεωρήσουμε ότι η έξοδος είναι δύσκολη και μπορεί να προκαλέσει τραυματισμό και ακανόνιστη ρήξη με μεγαλύτερη πιθανότητα επιπλοκών, όπως ρήξη σφιγκτήρα πρωκτού και ορθού και μεγαλύτερη δυσκολία διόρθωσης τότε εφαρμόζεται η περινεοτομή.
Σε αντίθετη περίπτωση προσπαθούμε να την αποφύγουμε και αν προκληθούν μικρές τοπικές ρήξεις του κόλπου να τις διορθώσουμε σε δεύτερο χρόνο με τοπική συρραφή.
Τρίτο στάδιο τοκετού: Η έξοδος του πλακούντα.
Μέσα σε λίγα λεπτά μετά τη γέννηση ακολουθεί και η έξοδος του πλακούντα. Στο 90-95% των περιπτώσεων αυτό γίνεται την πρώτη μισή ώρα. Η διαδίκασία γίνεται αυτόματα ή με μικρή έλξη μέσω του ομφαλίου λώρου. Υπάρχει μικρό ενδεχόμενο να σας ζητηθεί πάλι να σπρώξετε ήπια ή να σας χορηγηθούν φάρμακα για να επιταχύνουν την διαδικασία αποκόλλησής του από την μήτρα. Κατά την έξοδο ίσως αισθανθείτε ρίγος ή τρόμο που μπορεί να είναι αρκετά έντονα τη στιγμή της αποκόλλησης του πλακούντα.
Τι ακολουθεί μετά τον τοκετό;
Μετά και το 3ο στάδιο του τοκετού σε περίπτωση τοπικών τραυματισμών και ρήξεων ή αν έχει προηγηθεί περινεοτομή θα γίνει τοπική συρραφή από τον μαιευτήρα υπό συνήθως τοπική αναισθησία και θα ακολουθήσει έλεγχος της μήτρας, ώστε να διαπιστωθεί αν έχει συσπασθεί σωστά και περιορίσει το μέγεθός της, για να αποφευχθούν αιμορραγίες στην περίοδο της λοχείας. Επίσης θα γίνει έλεγχος του πλακούντα και των μεμβρανών του, για να επιβεβαιωθεί ότι έχει εξέλθει τελείως χωρίς να μείνουν υπολείμματα εντός της μήτρας, που μπορεί ενδεχομένως να προκαλέσουν αιμορραγία και τοπική φλεγμονή.
Στη συνέχεια θα γίνει τοπικός καθαρισμός και αλλαγή της νοσοκομειακής ρόμπας της μητέρας, για να παραμείνει στη συνέχεια απερίσπαστη και να συνεχίσει το θηλασμό, που συνήθως έχει ξεκινήσει με τη βοήθεια της μαίας σύντομα μετά τη γέννηση και κατά τη διάρκεια των παραπάνω διαδικασιών.
Η μητέρα θα παραμείνει για δύο ώρες περίπου μετά τον τοκετό στην αίθουσα τοκετών για παρακολούθηση, για να βεβαιωθούμε ότι η λεχώνα και το νεογνό είναι καλά, ότι έχει επαρκή αναλγησία και ότι η απώλεια αίματος από τον κόλπο είναι σε φυσιολογικά επίπεδα. Μετά από έναν έλεγχο της μητέρας και αφού γίνει και ο πρώτος έλεγχος του νεογέννητου από τον παιδίατρο και το ζύγισμά του, θα ανέβουν και οι δύο στο νοσηλευτικό όροφο, όπου θα παραμείνουν συνήθως για διάστημα 2-3 ημερών.
Tέταρτο στάδιο
Συχνά ως τέταρτο στάδιο του τοκετού αναφέρεται το στάδιο της λοχείας, που αφορά στο διάστημ από τον τοκετό μέχρι να επανέλθει το σώμα της μητέρας στην προηγούμενη κατάσταση και διαρκεί 40 ημέρες
Παρακολουθείστε τη διαδικασία του τοκετού στα παρακάτω video:
